Meer weten over...

Wat is een Ecologisch Tuinontwerp? Om hier een goed antwoord op te geven, is het belangrijk om de context te begrijpen. We duiken de diepte in en staan stil bij een aantal relevante begrippen. Wil je toch liever het korte antwoord, scrol dan verder naar het kopje “ECOLOGISCH TUINONTWERP”.

DE BIOLOGIE: ECOLOGIE, ECOSYSTEEM, BIODIVERSITEIT, NATUUR …?

Ecologie is een studie. Het is een tak van de biologie. Een snelle blik op Wikipedia leert je dat het woord ‘ecologie’ afstamt van ‘oikos’ (Oudgrieks voor ‘huishouding’ of ‘omgeving’) en ‘logos’ (Oudgrieks voor ‘woord’, ook wel ‘leer’ of ‘logica’) en dus eigenlijk zoiets betekent als ‘de leer van de omgeving’. Een ecoloog is een hbo of wo geschoolde specialist op het gebied van ecologie en houdt zich bezig met het bestuderen van ecosystemen. 

Een ecosysteem is een vrij ingewikkeld begrip: een ecosysteem is het geheel aan relaties tussen alle “biotische factoren”, oftewel organismen (= levende wezens, zoals planten, dieren, schimmels, etc.) onderling én hun relaties met alle “abiotische factoren”, oftewel milieu (= omgeving, zoals klimaat, water en bodem) die in een bepaald gebied voorkomen (zie ook de afbeelding beneden). Dat gebied kan groot zijn, zoals bijvoorbeeld een bos of meer. Het kan ook een klein afgebakend gebied zijn, zoals bijvoorbeeld een boomstronk of plasje water. Dat klinkt complex – en dat is het ook! – maar het is tegelijkertijd ook heel eenvoudig: binnen een ecosysteem hangt alles met elkaar samen en heeft alles direct of indirect invloed op elkaar. In een meer bijvoorbeeld, bestaan alle vissen, insecten, planten, bacteriën etc. samen met elkaar én met de hoeveelheid regenval, grondsoort, zuurgraad van het water, temperatuur, etc. in een bepaald samenspel, ook wel ‘interactie’ genoemd.                                      Deze interacties zijn gedurende miljoenen jaren evolutie tot stand gekomen en gaan vaak zo ver, dat bepaalde soorten organismen héél specifiek op elkaar en op hun omgeving afgestemd zijn. Een bepaalde rups wil bijvoorbeeld enkel en alleen op een bepaalde soort plant zijn eitjes leggen voor voortplanting, omdat ze zo naar elkaar toe ontwikkeld zijn. Planten en dieren die van nature in een bepaald gebied voorkomen (en daar dus al heel lang in een bepaalde interactie met elkaar bestaan), noemt men inheemse soorten. Deze soorten zijn door hun complexe interactie met andere soorten uit hun omgeving belangrijk voor een stabiel ecosysteem. Over wat nu de exacte definitie van een inheemse soort is, bestaan ingewikkelde discussies.
            Soorten die van nature niet – maar wel door menselijk handelen – in een bepaald gebied voorkomen, noemt men exoten. Over het plaatsen of behouden van exoten moet goed worden nagedacht, want deze soorten kunnen een verstorend effect op een ecosysteem hebben. Ze kunnen er echter ook een verrassende bijdrage aan leveren.
            Een stabiel ecosysteem is een dynamisch evenwicht. Dit betekent dat er binnen een ecosysteem voortdurend van alles verandert, terwijl het ecosysteem als geheel relatief gelijk blijft. Deze veranderingen vinden plaats in de vorm van relaties en interacties tussen organismen, maar ook in de vorm van kringlopen. Dit zijn hoofdzakelijk energiekringlopen (denk aan zonenergie bij fotosynthese), nutriëntenkringlopen (= voedingsstoffen, denk aan de stikstofkringloop) en waterkringlopen (denk aan verdamping, wolken en regenval).
            Tot slot is het belangrijk om te beseffen dat alle verschillende ecosystemen eigenlijk nooit volledig afgesloten zijn van andere ecosystemen, maar ze tot op zekere hoogte met elkaar in contact staan. Enkel van de Aarde als geheel kun je zeggen dat het een gesloten ecosysteem is (én die leuke kleine terrariums in een glazen pot komen aardig in de buurt).